Home / Kütüphane Bildirileri

Kütüphane Bildirileri

  

 

Kütüphaneler ve Düşünce Özgürlüğü Bildirisi

 

  • Kütüphaneler bilgi, düşünce ve yaratıcılığa geçit verirler. Bilgi, düşünce ve kültüre giriş kapısı görevini üstlenirler.
  • Kütüphaneler bıreyler ve gruplara yaşamboyu öğrenim, bağımsız karar alma ve kültürel gelişim için temel destek sağlar.
  • Kütüphaneler, düşünce özgürlüğünün korunması ve geliştirilmesine katkıda bulunurlar ve de temel demokratik değerler ile yurttaşlık haklarının savunucusudurlar.
  • Kütüphaneler haber alma ve görüşleri açıklama hakkını kolaylaştırıp, garanti altına alma sorumluluğunu üstlenir. Bu yüzden kütüphaneler, toplumun çok sesliliğini yansıtan geniş bir yelpazede, sunulan ürünleri almalı ve kullanıcıya ulaştırmalıdır.
  • Kütüphaneler, seçilen ürünlerin ve verilen hizmetin politik, ahlaki ve dini değerlendirmeler değil, fakat mesleki değerlendirmeler sonucu sağlanmasını güvence altına alır.
  • Kütüphaneler, olası sansüre göğüs gererek gerekli ürünleri özgürce satın alır, düzenler ve hizmete sunar.
  • Kütüphaneler var olan hizmet, ürün ve olanakları hiç bir ayırım gözetmeden kullanıcıya sunar. Irk, inanç, cinsiyet, yaş ve benzeri hiç bir ayırımcılığa izin vermez.
  • Kütüphane kullanıcısının mahremiyeti kesinlikle korunur. Kütüphaneciler ve diğer kütüphane görevlileri kullanıcının kimliğini ve yararlandığı ürünleri, üçüncü kişilere kesinlikle bildirmezler.
  • Kamu kuruluşları tarafından finanse edilen, kamuya açık kütüphaneler de düşünce özgürlüğü kurallarına uymakla yükümlüdürler.
  • Bu türden kütüphanelerdeki görevliler de tüm bu kurallara uymakla yükümlüdürler.
  • Kütüphaneciler ve diğer kütüphane görevlileri, hem işverene hem de kullanıcıya karşı sorumludurlar. Bu sorumlulukların çatışması durumunda, kullanıcıya karşı olan sorumluluk önceliklidir.

 


Halk Kütüphaneleri Bildirgesi

 

 

Avrupa Birliği’ne üye olmak isteyen Türkiye, Birlik ülkelerinin her alandaki standartlarına ulaşmak için yoğun bir çaba içerisindedir. Sosyal, politik, ekonomik, bilimsel vb. alanlardaki bu çabaların demokratik bir toplumun oluşturulmasında en önemli kurumlardan biri olan halk kütüphanelerine henüz yansımadığı bir gerçektir. Avrupa’nın eriştiği uygarlık düzeyinin yakalanıp sürdürülebilmesi, okuyan, yazan, tartışan bir toplumun oluşturulması ile mümkündür. Bunun en önemli araçlarından biri; AB ülkelerindeki standartlarda hizmet verebilecek, yaygın ve örgün eğitimi destekleyebilecek, teknolojik altyapısı gelişmiş modern halk kütüphanelerinin ülke çapında  yaygınlaştırılmasıdır.

Yaş, ırk, cinsiyet, inanç, milliyet, dil ve düşünce farkı gözetmeksizin yediden yetmişe bütün halka hizmet götürmek gibi evrensel bir amaçla hizmet veren halk kütüphaneleri, her türden ve her formatta materyali toplamak, düzenlemek ve hizmete sunmak görevini aşağıda sıraladığımız sorunlar nedeniyle tam olarak yerine getirememektedir.

Türkiye ile yakın nüfusa sahip AB üyesi ülkelerden 2000 yılı verilerine göre Almanya’da 11.332, Fransa’da 4.008, İngiltere’de 4937 ve İspanya’da 5.209 halk kütüphanesi var iken, Türkiye’de 1.502 halk kütüphanesi bulunmaktadır. Bu durumda 100.000 kişiye düşen halk kütüphanesi sayısı Almanya’da 13.8, Fransa’da 6.8, İngiltere’de 8.3, İspanya’da 13.2 ve AB ortalaması 12.5 iken, Türkiye’de bu sayı 2.8’dir.

Almanya’da halk kütüphanelerinde çalışan kütüphaneci sayısı 8.337, Fransa’da 7.088, İngiltere’de 6.978, İspanya’da 3.794 iken, Türkiye’de sadece 297’dir. 100.000 kişiye düşen kütüphaneci sayıları 2000 yılı itibariyle Almanya’da 10.2, Fransa’da 12, İngiltere’de 11.7, İspanya’da 9.6 ve AB ortalaması 15.5 iken, Türkiye’de 4.3’tür.

2000 yılı itibariyle halk kütüphanelerinde bulunan toplam derme Almanya’da 107.800.000, Fransa’da 144.500.000, İngiltere’de 122.100.000 ve İspanya’da 37.600.000 iken Türkiye’de 12.423.000’tür.

Halk kütüphanelerine üye olanların sayılarına baktığımızda Almanya’da 8.708.000, Fransa’da 12.439.000, İngiltere’de 34.784.000 ve İspanya’da 6.274.000 iken bu sayı Türkiye’de 459.000’dir.

Ülkemizdeki halk kütüphanelerinin daha iyi yapılanmaları ve Avrupa’daki kütüphaneler  düzeyinde hizmet sunabilmeleri için yapılması gerekenler şu şekilde sıralanabilir:

1.      Kendileri de demokratik kurumlar olan halk kütüphanelerinin Türkiye’de demokrasinin ve yurttaşlık bilincinin güçlenmesine katkıda bulunma işlev ve olanakları kabul edilmelidir. Halk kütüphanelerinin çok kültürlülüğün ve sivil toplumun gerçekleşmesine katkıda bulunmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır.

2.      Halk kütüphanelerinin kaliteli hizmetler sunabilmeleri için vazgeçilmez unsur olan insan gücü içinde en önemli kesimi oluşturan meslek eğitimi görmüş kütüphanecilerin bu kütüphanelere çekilebilmesi ve halen bu kütüphanelerde çalışanların ise motivasyonlarının arttırılması için meslek eğitimi görmüş kütüphanecilerin ve diğer kütüphane çalışanlarının özlük haklarının iyileştirilmesi gerekmektedir.

3.      Halk kütüphanelerinin Avrupa ile bağdaşık, başarılı ve bilgi temelli bir ekonomiye katkıda bulunan, sayısal teknolojileri kullanan, yenilikçi ve kaliteli hizmetler sunabilmeleri için; bu kütüphanelerin dermelerinin oluşturulmasında toplumun değişen istekleri göz önünde bulundurulmalı ve bunun için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü, halk kütüphaneleriyle ilgili derme sağlama politikasında kitap dışı materyal alımı yaklaşımını güçlendirmeli, bu materyal türü de mutlaka halk kütüphanesi dermelerinde yer almalıdır.

4.      Halk kütüphanelerinin istatistiklerinden, bu kütüphanelerin kullanıcı ve üye sayılarının yıllar itibariyle düştüğü anlaşılmaktadır. Bunun başlıca nedenlerinden biri, halk kütüphanelerinin değişen dünyada toplumun isteklerini karşılamaktan uzaklaşması; ikincisi ise bu kütüphanelerin yeni teknolojilerden faydalanamamasıdır. Halk kütüphanelerinde yeni teknolojik gelişmeler, Bütünleşik Kütüphane Sistemleri üzerinde yaygınlaştırılmalıdır ve kütüphanelerin İnternet hat ücretlerinden indirimli olarak yararlanmaları sağlanmalıdır.

5.      Halk kütüphaneleri gezici kütüphane ağları ile desteklenmelidir. Bazı büyük şehirlerde hizmet veren gezici kütüphanelerin sayısının arttırılması gerektiği halde, var olanlar bile personel ve ödenek yetersizlikleri nedeniyle zaman içinde yok olmuşlardır.

6.      Halk kütüphaneleri, mevcut kullanıcı potansiyelinin yanında, dışlanmış gruplar ve engellilere hizmet sunabilen birer eğitim-kültür merkezi haline getirilmelidir.

7.      Halen kullanılmakta olan halk kütüphaneleri yapılarının iyileştirilmesi ve çalışılabilir fiziksel yeterliliğe eriştirilmesi gerekmektedir. Yeni yapılacak  kütüphane binaları için gelişmiş ülkelerin standartları temel alınmalıdır. Halk kütüphanelerinin iş yaşamına ve ekonomiye destek verebilmeleri için, onların  uygun ve yeterli teknolojik donanım-yazılıma ve teknik nitelikli personele sahip olmaları, üniversiteler, KOBİ’ler, Ticaret Odaları vb. kuruluşlarla işbirliğine gitmeleri sağlanmalıdır.

8.      Kütüphaneler için bir ulusal politika ve gerçekçi bir gelişme planı hazırlanmalı, daha da önemlisi bölgesel ve yerel düzeyde halk kütüphanelerinin oluşumu ve işleyişini ilgilendiren ve görevlerini tanımlayan bir “Kütüphaneler Yasası” mutlaka ve geciktirilmeksizin çıkarılmalıdır.

9.      Halk kütüphanelerinin Türkiye’de yaşam boyu öğrenime katkıda bulunma işlevi güçlendirilmelidir. Bu bağlamda, kaliteli eğitim programları ve bu eğitim programları için sayısal ortamda içerik sunulmalı; bu tür bir eğitimin bitiminde, her yerde geçerli olacak uygun bir sertifika vermek üzere de yasal zemin hazırlanmalıdır.

10.   Halk kütüphaneleri, arşivler ve müzelerin etkinlikleri ulusal, bölgesel ve yerel düzeylerde koordine edilmeli, bu konuda kapsamlı bir bilgi envanteri oluşturulmalıdır.

11.  Halk kütüphaneleri için bir telif hakları politikası geliştirilmelidir. Halk kütüphaneleri kamusal yarar ile fikri mülkiyet arasında denge kurma anlayışı temelinde hizmet vermelidirler. Bu bağlamda, telif haklarından doğan giderler halk kütüphanesi kullanıcısına yansıtılmamalıdır.

12.  Halk kütüphanelerinin Türkiye’de sayısal (dijital) kültür mirası yaratma çabalarına destek olunmalıdır.

13.  Halk kütüphaneleri e-devlet, e-Türkiye uygulamaları içinde görülmeli ve bu uygulamaların temelinde yer almalıdır.

 

 

 

 

Ayrıca bakınız: UNESCO Halk Kütüphanesi Bildirgesi

 


  

Düşünce Özgürlüğü Bildirgesi 

 

 

Bu Bildirge, Türk Kütüphaneciler Derneği (TKD) Düşünce Özgürlüğü Grubu tarafından hazırlanmış ve TKD Genel Yönetim Kurulu kararı ile 22 Şubat 2008 tarihinde kabul edilmiştir.

Vazgeçilmez insan haklarından biri olan ve demokrasinin temeli sayılan düşünce özgürlüğü, kişilerin her türlü düşünceye erişme ve düşünceleri açıklama hakkıdır. Bu özgürlük, aynı zamanda, bilgi hizmetlerinde çekirdek bir kavram olup, bilgi merkezlerinin (kütüphane, arşiv, dokümantasyon merkezi vb.) önemli varlık koşullarından biridir.

TKD, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Avrupa Konseyi İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi, aynı kuruluş tarafından ilan edilen İfade ve Bilgi Özgürlüğü Bildirgesi, IFLA (Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kuruluşları Federasyonu) Düşünce Özgürlüğü Bildirgesi ve TKD Mesleki Ahlâk İlkeleri’nde belirtildiği biçimiyle düşünce özgürlüğünü savunur, destekler ve geliştirmek için aşağıdaki ilkeleri benimser.

  1. Bilgi merkezleri, politika geliştirme ve uygulamada düşünce özgürlüğü odaklı yaklaşımları benimsemelidir.
  1. Çağdaş bir toplumda, bireylerin, her türlü bilgiye eşit ve özgürce erişim hakkı vardır. Bilgi merkezleri, bu hakkın en iyi biçimde kullanılmasına olanak ve fırsat sağlar. Kişilerin, bilgi merkezlerindeki düşünce ürünlerinden yararlanmaları politik, dinsel, ulusal, ahlaki, ticari, ırksal, etnik köken, cinsiyet ve benzeri nedenlerle engellenemez.
  1. Bilgi merkezleri, toplumsal sorumlulukları gereği bütün düşüncelerin açıklanması, yayımlanması ve kütüphanelerde yararlanmaya sunulmasından yana tavır alır, sansüre karşı çıkar ve bu konuda ilgili diğer kişi ve kuruluşlarla işbirliği yapar.
  1. Bilgi merkezlerine kaynak seçimi, kişisel tercihlere göre yapılmamalı, mesleki ilkeler çerçevesinde gerçekleştirilmelidir. Bilgi kaynakları, içeriğinden, yazarı ya da yayıncısının düşünce, inanç veya görüşünden dolayı dışlanmamalıdır.
  1. Bilgi merkezi çalışanları, teknik işlemler ve kullanıcı hizmetlerinde sansür olarak kabul edilen, bilgi kaynaklarına erişimi engelleyici veya kısıtlayıcı davranış ve uygulamalardan kaçınırlar.    
  1. Bilgi merkezleri, amaç ve işlevleri doğrultusunda, sergi ve toplantı salonu gibi olanaklarını gereksinim duyan kişi ve gruplara ayırım gözetmeksizin sunar.
  1. Bilgi merkezi çalışanları, TKD Düşünce Özgürlüğü Bildirgesi’nde yer alan ilkelere uygun davranmalıdırlar. Onlar, bundan dolayı haksız işlem ve uygulamalarla karşı karşıya bırakılamaz ve yöneticileri tarafından aykırı davranmaya zorlanamazlar. 
  1. Bilgi merkezlerinde kullanıcıların özel yaşam gizliliğine saygı duyulur. Bu nedenle, kullanıcıların kimliği ve yararlandığı bilgi kaynakları üçüncü kişilere açıklanmaz.

Belirlenen ilkeler, çağdaş gelişmelere koşut olarak geliştirilerek uygulanabildiği ölçüde, bilgi merkezlerinin gerçek işlevlerini yerine getirmelerine yardımcı olacak ve toplumun demokrasiyi içselleştirerek yaşamasına katkı sağlayacaktır.

                                                Türk Kütüphaneciler Derneği

 

 

 

IFLA İnternet Bildirgesi 

 

Özgürlük, eşitlik, küresel anlayış ve barış için bilgiye engelsiz ulaşmak gereklidir. Bu nedenle IFLA aşağıdaki ilkeleri vurgular:

-Düşünsel özgürlük her bireyin hakkıdır; bu hakkını hem korumalı ve fikirlerini sunmalı hem de bilgiyi aramalı ve elde etmelidir; bu demokrasinin temelidir; ayrıca kütüphane hizmetinin de özüdür.
-Bilgiye ulaşma özgürlüğü, ortam ve sınırlara bağlı olmaksızın kütüphane ve bilgi mesleğinin temel sorumluluğudur.
-Kütüphane ve bilgi hizmetlerinin internete sınırsız bağlantı hizmeti sunması toplumun ve bireylerin özgürlük, zenginlik ve gelişme kazanmasını destekler.
-Bilgi akışının önündeki, ve özellikle eşitsizlik, yoksulluk ve umutsuzluğa yol açan engeller kaldırılmalıdır.

BİLGİYE ULAŞMA ÖZGÜRLÜĞÜ, İNTERNET, KÜTÜPHANE VE BİLGİ HİZMETLERİ

Kütüphane ve bilgi hizmetleri, insanları aradıkları küresel bilgi kaynakları, fikirler ve yaratıcı işlerle birleştiren heyecan verici kurumlardır. Bu hizmetler insan ifadesinin ve kültürel çeşitliliğinin zenginliğini her ortamda sunarlar.

Küresel internet tüm dünyada insanların ve toplumların, en küçük ve uzak köylerde veya büyük şehirlerde de yaşasalar, bilgiye ulaşma ve kişisel gelişim, eğitim, yönelme, kültürel zenginlik, ekonomik etkinlik ve demokrasiye bilinçli katılım haklarına eşit ulaşabilmelirini sağlar. Herkes kendi ilgilerini, bilgi ve kültürünü dünyanın ziyareti için sunabilir.

Kütüphane ve bilgi hizmetleri internete gerekli kapıyı sağlarlar. Bazıları için kolaylık, rehberlik ve yardım sağlarken diğerleri için sadece uygun giriş noktalarıdır. Kaynaklar, teknoloji ve eğitimdeki farklılıklardan kaynaklanan engelleri aşmak için bir mekanizma sunarlar.

İNTERNET YOLUYLA BİLGİYE ULAŞMA ÖZGÜRLÜĞÜNÜN İLKELERİ

İnternete ve onun tüm kaynaklarına ulaşım Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin özellikle 19. maddesiyle uyumlu olmalıdır:

Herkesin düşünce ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak düşüncelerinden dolayı rahatsız edilmemek, ülke sınırları söz konusu olmaksızın, bilgi ve düşünceleri her yoldan araştırmak, elde etmek ve yaymak hakkını gerekli kılar.

İnternetin küresel içtenbağlılığı bu hakkın herkes tarafından kullannılabileceği bir ortam sağlar. Bundan dolayı bağlantı ne ideolojik, politik veya dini sansüre ne de ekonomik engellere maruz kalmalıdır.

Kütüphane ve bilgi hizmetleri yaş, ırk, uyruk, din, kültür, politik tercih, bedensel veya başka engeller, cinsiyet veya cinsel tercih veya başka herhangi bir duruma bağlı olmaksızın kendi toplumlarının tüm üyelerine hizmet verme sorumluluğu taşırlar.

Kullanıcılarının tercih ettikleri bilgiyi arama haklarını desteklemelidirler.

Kullanıcılarının mahremiyetine saygı duymalı, kullandıkları kaynakların gizli kalması gerektiğini anlamalıdır.

Kaliteli bilgi ve iletişimin halka açık olmasını sağlamak ve bunu geliştirmekle sorumludurlar. Kullanıcılara, gerekli becerilerle ve uygun bir ortamda, istedikleri kaynaklara özgürce ve özgüvenle ulaşmalarında yardım edilmelidir.

İnternette bulunan kaynağa rağmen, bazıları hatalı, yanlış yönlendiren veya saldırgan olabilir. Kütüphaneciler, kütüphane kullanıcılarının interneti ve elektronik bilgiyi etkili ve verimli kullanmaları için gerekli bilgi ve kaynakları sunarlar. Tüm kullanıcılarının, çocukları ve gençleri de kapsayarak, ağdaki kaliteli bilgiye erişmelerini önceden önlemler alarak sağlamalı ve geliştirmelidirler.

Diğer temel hizmetlerle birlikte, kütüphanelerde internete erişim de ücretsiz olmalıdır.

Çeviren: Kenan Ören
Notlar:
"Library and information services" ifadesinin "Kütüphane ve bilgi hizmetleri olarak çevirdim..Çok fazla paragraf önünde tekrarlanıyordu, bazılarını çıkardım..

Kaynak: http://archive.ifla.org/III/misc/im-e.htm

 

Okul Kütüphanesi Bildirgesi 

 

Okul kütüphanesi günümüzün bilgiyi temel alan toplumunda başarılı hizmetlerin
verilmesi için esas olan bilgi ve düşünceleri kapsar. Okul kütüphanesi, öğrencilerin
sorumlu vatandaşlar olarak yaşamalarını sağlarken, onları yaşam boyu öğrenme
becerisiyle donatır ve hayal güçlerini geliştirir…   Devamı için tıklayınız!

 

Kamusal Bilgi Alanı Manifestosu 

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir